woensdag 30 oktober 2013

Apen apen apen na?

Apen apen apen na, jawel. En dat doen wij mensen net zo goed.

Dit hebben we te danken aan onze spiegelneuronen, zenuwcellen in ons brein die daden of emoties van anderen gaan nabootsen. Als sociaal wezen is het voor ons namelijk belangrijk om ons te verbinden met anderen en expressies en bewegingen van anderen spiegelen draagt hier toe bij.
Probeer maar eens om niet mee te geeuwen wanneer iemand net voor je neus geeuwt. De kans is groot dat je besmet wordt en mee gaat geeuwen. Ook wanneer je bijvoorbeeld alleen maar kijkt naar een afbeelding van iemand die geeuwt, zullen spiegelneuronen nog steeds een gesimuleerde versie van de gebeurtenis door je brein sturen, alsof je effectief net gegeeuwd hebt. Het is een leerproces dat ons stimuleert om dingen te begrijpen en het gedrag en de emoties van anderen in te schatten en er empathie voor te voelen.

Nadeeltje van die spiegelneuronen blijkt nu wel te zijn dat stress zich hierdoor ook even vlug als een vijandig computervirus kan verspreiden. Net als geeuwen, blijken we een gestresseerde medemens razendsnel na te bootsen. In onze hectische samenleving is de input die we krijgen voor onze spiegelneuronen helaas net iets te vaak stress. Eerdere studies hebben ook al aangetoond dat deze gemoedstoestand probleemloos partners en collega's kan besmetten.*
Gelukkig kunnen we dezer dagen genieten van een stralend herfstzonnetje. Want naar buiten gaan en bewegen is een remedie bij uitstek tegen stress! Stap op je fiets, speel met de kinderen in de tuin, maak een (bos)wandeling,… . Zowel door het bewegen op zich als door het zonlicht ga je namelijk bepaalde ‘goed-gevoel-stoffen' in je lichaam activeren die een prima buffer zijn tegen stress.
Allemaal actief de buitenlucht in dus!
En daarna de dag afsluiten met een goede lachbui.
Want ja, ook daarin apen apen apen na.
(En dat hebben onze vrienden uit de commerciële sector ook al ontdekt.)

 Leuk toch, die spiegelneuronen?!

*Gebaseerd op een artikel uit De Morgen (25/10/2013) 'Waarom stress ons zo gemakkelijk infecteert'

maandag 28 oktober 2013

Waarom investeren in een lokaal gezondheidsbeleid?

Uit onderzoek blijkt dat een derde van de burgers wakker ligt van gezondheidsproblemen, van stress of van gezondheidsrisico´s in de leefomgeving. Enkele straffe cijfers op een rij (gezondheidsenquête 2008): 27 % van de Belgische bevolking heeft een chronisch gezondheidsprobleem. 47% heeft overgewicht, 14% is zwaarlijvig; zelfs 22% van de kinderen tussen 5 en 9 weegt te veel. 25% rookt. 14% voelt zicht niet goed in zijn/haar vel. Het aantal zelfdodingen in Vlaanderen is 1,5 keer hoger dan het Europees gemiddelde. 53% van de dioxine-uitstoot wordt veroorzaakt door vuurtjes in de tuin. Fijn stof veroorzaakt jaarlijks 79.500 verloren gezonde levensjaren. Borstkanker blijft de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen.

Door gezondheid haar verdiende plaats in de meerjarenplanning te geven, komen gemeenten tegemoet aan alle mensen die bezorgd zijn om hun gezondheid en een goede gezondheid levert veel op. Over het algemeen leven gezonde mensen langer en hebben ze een hogere levenskwaliteit. Ze kunnen beter en langer voor zichzelf zorgen en doen minder een beroep op de zorg. Uiteraard heeft gezond leven ook een sociale en culturele functie en levert het een positieve impact op de ontplooiing van mensen en de maatschappij. Gezonde mensen dragen meer bij aan de samenleving, of het nu op de arbeidsmarkt is of als vrijwilliger. Investeren in gezondheid loont dus op vele fronten!


Gezonde Gemeente is een methodiek om steden en gemeenten te helpen stapsgewijs werk te maken van een lokaal gezondheidsbeleid. Geïnspireerd op 6 succesvolle pilootgemeenten en op de ervaringen van Zot van Gezond worden de verschillende stappen naar een Gezonde Gemeente geheel op maat van de gemeente en in samenspraak met de gemeente uitgewerkt. Als behoefte gestuurde methodiek heeft Gezonde Gemeente respect voor de lokale autonomie en benadrukt de regierol: de gemeente kan de determinanten die gezondheid beïnvloeden (leefstijl, omgeving, organisatie van de gezondheidszorg, erfelijke factoren) rechtstreeks of onrechtstreeks via een gezond beleid en aangepaste acties beïnvloeden. De kunst is de verschillende determinanten met elkaar te verbinden door ze op elkaar af te stemmen. Hierbij spelen integraal werken en een langetermijnvisie een belangrijke rol. Op basis hiervan is dan ook het concept Gezonde Gemeente ontwikkeld.

Het Logo staat klaar om gemeenten te ondersteunen om stapsgewijs werk te maken van een lokaal gezondheidsbeleid. Naast gepersonaliseerde promotiematerialen (vlaggen,…) en een communicatie-huisstijl beschikt het Logo over een waaier van methodieken, projecten en materialen om samen meer levenskwaliteit en gezonde levensjaren voor alle burgers te realiseren.

Op 6 november organiseren we in het Provinciehuis in Leuven een inspiratiebeurs en netwerkevenement “Gezonde gemeente? Blije burger”. Hier kom je meer te weten over hoe je gezondheid in het lokale beleid inpast. Je ontmoet er de Minister van Volksgezondheid Jo Vandeurzen en andere vooraanstaande sprekers, je krijgt de kans om ervaringen met andere collega’s uit te wisselen en je maakt kennis met de meest recente materialen, methodieken en de service die het Logo je kosteloos biedt. Tot volgende week!  




dinsdag 15 oktober 2013

Daadkrachtige politici en verantwoordelijke burgers gezocht!

Deze ochtend aan de ontbijttafel… voorpaginanieuws “Baby’s te mager door fijn stof” (De Morgen, 15 oktober 2013) met als hoofdboodschap “hoe meer fijn stof in de lucht, hoe hoger de kans op een laag geboortegewicht”. Het effect van de luchtvervuiling op de groeicurve is hoger bij kinderen die te vroeg geboren worden.


Ik las het artikel uiteraard met interesse, want een gezondheid en milieu thema, maar toch ook wel met een dubbel gevoel. Zelf heb ik 2 (plus)zussen met een vroeggeboorte ervaring, nota bene beiden niet-rokers. Finn is geboren op 28 weken met in verhouding ook een laag geboortegewicht voor die leeftijd, Wout op 32 weken. Het toeval wil zelfs dat ze geboren zijn op dezelfde dag, maar met 6 jaar verschil. Vroeggeboorte en kinderen met een te laag geboortegewicht moeten absoluut vermeden worden. Niet alleen voor de mogelijke langetermijngevolgen voor de gezondheid en het welzijn van het kind waarnaar dr. Tim Nawrot wijst in het voorpagina-artikel (bv. meer kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten) en dus ook onze sociale zekerheid, maar ook voor de emotionele gevolgen voor de moeder in de eerste plaats en het voltallige gezin. Tijdens, maar vooral na, de turbulente periode na de vroeggeboorte, konden beide zussen echter relativeren. Goed beseffend dat er in ons land een goed uitgebouwd sociaal zekerheidsstelsel is, zeer goed uitgeruste neonatologie-afdelingen met hoogopgeleide en ervaren specialisten, schitterende verpleegkundigen en verzorgend personeel en een betaalbare en beschikbare gezondheidszorg. De fotoreportage Birth Day van Lieve Blancqaert die momenteel loopt in het ING Cultuurcentrum in Brussel toont dat dit absoluut niet als vanzelfsprekend beschouwd mag worden. De sociale ongelijkheid is ook op dit vlak sterk aanwezig. In heel wat landen is zwanger zijn en een kind baren een groot risico voor het leven van de moeder en het ongeboren kind. Zij halen de voorpagina (vaak) niet…

De millenniumdoelstelling om tegen 2015 het aantal sterftes door complicaties voor, tijdens of na de bevalling met 75% te verminderen ten opzichte van 1990 is nog veraf, de talloze inspanningen van NGO’s ten spijt. De combinatie van armoede, ondervoeding, een gebrek aan middelen en infrastructuur, onvoldoende geschoolde zorgverstrekkers, slechte hygiënische omstandigheden, heel vaak in een context van politieke onrust en oorlog maakt de kans op complicaties erg groot. En wie weet wat de impact gaat zijn van de klimaatverandering? Het meest recente rapport van het Intergovernal Panel on Climate Change (IPCC), gepresenteerd op 27 september 2013 in Stockholm, bevestigt dat de opwarming van de aarde niet te ontkennen valt en dat de uitstoot van broeikasgassen door menselijke activiteit met 95 procent zekerheid als de belangrijke oorzaak bijdraagt aan deze opwarming. In eerdere rapporten van het IPCC werd beklemtoond dat de klimaatverandering gepaard gaat met grote socio-economische en humane gevolgen en die gevolgen zullen (opnieuw) onevenredig zwaar uitvallen voor de armen in de ontwikkelingslanden. Een rechtstreekse impact van klimaatverandering op vroeggeboorte en laaggeboortegewicht is bij mijn weten nog niet grondig onderzocht. Niettegenstaande zou het wel een plausibele veronderstelling kunnen zijn dat een temperatuurstijging een lager geboortegewicht en vroeggeboorte in de hand kan werken (hier komt de wetenschapper in mij weer even boven!), ook in onze regio’s! Het is niet ondenkbaar dat de klimaatverandering gepaard gaat met een toename in de hoeveelheid of de intensiteit van hitte-golven. Warmte gaat vaak gepaard met een hoger ozongehalte en een slechte luchtkwaliteit. En zo komen we terug bij de studie van dr. Tim Nawrot die aantoont dat luchtkwaliteit een negatief effect heeft op het geboortegewicht…

Ongeacht of je je pijlen richt op vroeggeboorte en lager geboortegewicht ten gevolge van blootstelling aan fijn stof door (regionaal) verkeer of op de mondiale klimaatverandering, het is hoog tijd dat politici ambitieus en daadkrachtig optreden en drastische maatregelen nemen om het tij te doen keren. Met de nakende verkiezingen in zicht is dit waarschijnlijk een utopie. Politici denken toch nog vaak op korte termijn en de herverkiesbaarheid van hun mandaat. Misschien dan bij onszelf beginnen en ook zelf onze verantwoordelijkheid opnemen? Elke verbetering van de luchtkwaliteit, hoe klein ook, heeft een positief effect op onze gezondheid. Denk dus twee keer na met welk vervoersmiddel je je verplaatst en reduceer vooral het autoverkeer, doe een dikkere trui aan i.p.v. de verwarming een graadje hoger te zetten, verwarm je woning bij voorkeur met groene energie (zon, wind …), stook geen vuurtjes buiten en ook openhaard, kolen- of houtkachel zijn vanuit gezondheid en milieuoogpunt echte boosdoeners. Onthoud vooral dat ieder zijn steentje kan/moet bijdragen en liever gisteren al dan vandaag…

Stien
stien@logo-oostbrabant.be

Medisch milieukundige, Logo Oost-Brabant

Wie zoekt, die vindt ... Soms te veel.

Na al die jaren ga ik nog elke ochtend vol overtuiging aan de slag bij Logo Oost-Brabant. Ja, ik besef dat dit een zegen is. Ik ben ook één van die mensen wiens loon bekostigd wordt met gemeenschapsgelden. Vlaanderen zet deze subsidies in om op bevolkingsniveau gezondheidswinst te boeken, om meer mensen langer te laten genieten van gezonde levensjaren. Onze organisatie, zijn bestuurders en werknemers moeten de beschikbare middelen slim inzetten met het oog op de realisatie van een aantal meetbare Vlaamse gezondheidsdoelstellingen. Het is dan geruststellend om te weten dat ons werk in de grootst mogelijke mate wordt aangestuurd door wetenschappelijke evidentie. Alhoewel… we moeten altijd zelf kritisch en alert blijven. Het gezondheidsbewustzijn wordt op vele fronten uitgebuit en wie is er helemaal vrij van organisatie- of beroepsbelangen?

Finaal is het doel van onze organisatie om mensen te overtuigen van de voordelen van een gezond leven. Of van de gezondheidswinst die we kunnen boeken door mensen te motiveren om hun lichaam preventief te laten nakijken op de mogelijke aanwezigheid van tumoren. Anno 2013 zijn we in Vlaanderen zover dat er voldoende wetenschappelijke evidentie is om grote groepen van de bevolking binnen bepaalde leeftijdsgrenzen, en zonder medische klachten, te vragen om zich te laten screenen op borstkanker, baarmoederhalskanker en kanker van de dikke darm. Ik luister graag naar vakspecialisten die zich de tijd en de moeite getroosten om ons wegwijs te maken in het hoe en waarom van deze bevolkingsonderzoeken, die de voordelen maar ook de nadelen durven benoemen en die uit de doeken doen welke immense inspanningen er nodig zijn om de kwaliteit van dergelijke grootschalige en delicate ondernemingen in goede banen te leiden. Zij kunnen degelijk motiveren waarom het niet kosteneffectief is om alle mannen kosteloos te screenen op prostaatkanker. Gebeurt zo’n bevolkingsonderzoek ondoordacht dan worden mensen onnodig opgezadeld met gezondheidsangst, worden te veel mensen doorverwezen voor verder diagnostisch onderzoek terwijl dat achteraf niet nodig blijkt te zijn, worden mensen nodeloos blootgesteld aan röntgenstraling en worden schaarse middelen verspild.

Op zaterdag 14 december vindt in Vlaanderen een grootse gezondheidsconferentie plaats over deze drie bevolkingsonderzoeken. Op basis van de uitkomsten van deze conferentie zullen het Vlaams Parlement en de Vlaamse regering nadien beslissen over de toekomstige organisatie ervan: de taakverdeling, de doelgroepen, de sensibilisatiestrategieën, het budget … Om alle stakeholders voldoende inspraak te bieden, organiseerde de overheid in de aanloop naar deze conferentie op drie plaatsen in Vlaanderen toetsingsmomenten. Zo ook in Leuven vorige zaterdag.


De gesprekken gingen onder andere over hoe doelgroepen nog beter kunnen worden bereikt, hoe communicatie tussen de verschillende lijnen kan worden geoptimaliseerd en over de belangrijke rol van huisartsen, gynaecologen, radiologen, gastro-enterologen … De één blijkt al meer gemotiveerd dan de andere om de wetenschappelijke evidentie correct toe te passen. Tegen beter weten in laten sommige zorgverstrekkers zich overhalen door het aandringen van ongeruste patiënten om te veel preventief onderzoek voor te schrijven of door de financiële voordelen. Dit was een paar weken eerder ook al een item in een Terzake-uitzending.

Diezelfde zaterdag lees ik in Knack over het fenomeen van ‘total body scans’ aangeboden door twee Nederlandse privébedrijven. Tegen betaling bieden ze een volledig cardiologisch onderzoek, MRI- en CT-scans waarbij nagenoeg het hele lichaam in kaart wordt gebracht. Deze bedrijven pakken uit met zomerkortingen, laagsteprijsgarantie, vriendencheques en gratis bloeddrukmetingen. Ze mogen hun praktijken niet in Nederland uitvoeren en verwijzen hun rijke klanten dan maar naar Duitse ondernemingen vlak over de grens.

Gelukkig is bij ons dit soort van blinde screenings bij gezonde mensen niet toegelaten. "Het aantal ziekten waarvoor een preventief onderzoek een duidelijke gezondheidswinst kan opleveren is beperkt en de mogelijke nadelen zijn niet mis: vals alarm, onnodige angst, nutteloze verdere onderzoeken, bestraling en extra kosten. Elke huisarts beschikt over up-to-date aanbevelingen over welke onderzoeken voor u zinvol zijn, naargelang uw leeftijd, geslacht, familiale antecedenten en leefgewoonten. Die onderzoeken worden vergoed door de ziekteverzekering, en zijn dus gratis of erg goedkoop" zo concludeert Wim Betz, hoogleraar huisartsengeneeskunde van de VUB (Knack, 9 oktober).

Annick
annick@logo-oostbrabant.be